โลกภายใต้การเปลี่ยนแปลงของสภาวะแวดล้อมที่มีมาอย่างต่อเนื่องประกอบกับกระแสโลกาภิวัตน์และความก้าวหน้าทางเทคโนโลยีก่อให้เกิดภัยคุกคามด้านความมั่นคงทีส่งผลกระทบต่อทุกประเทศทั่วโลก 

กองทัพไทยในฐานะหน่วยงานหลักด้านความมั่นคงจึงจำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องดำเนินงานอย่างมี “ยุทธศาสตร์”  เพื่อรับมือกับภัยคุกคามด้านความมั่นคงในรูปแบบต่างๆ ได้อย่างมีประสิทธิภาพ  ศูนย์ศึกษายุทธศาสตร์ สถาบันวิชาการป้องกันประเทศ  กองบัญชาการกองทัพไทย จึงได้ถูกจัดตั้งขึ้น เพื่อทำหน้าที่ให้ข้อคิดเห็นและข้อเสนอแนะด้านยุทธศาสตร์และความมั่นคงให้กับกองทัพ

เมื่อปีพุทธศักราช ๒๕๒๐ พลเอก เกรียงศักดิ์  ชมะนันทน์ ผู้บัญชาการทหารสูงสุด ได้มีนโยบายในการจัดตั้งหน่วยงานด้านยุทธศาสตร์เพื่อทำหน้าที่เสนอแนะยุทธศาสตร์ด้านการเมือง  เศรษฐกิจ  สังคมจิตวิทยา และการทหาร ให้กับผู้บังคับบัญชาระดับสูง ซึ่งเมื่อวันที่ ๙ เมษายน พุทธศักราช ๒๕๒๒ กองบัญชาการทหารสูงสุด ได้มีคำสั่งจัดตั้งสถาบันวิจัยทางยุทธศาสตร์ เป็นอัตราเพื่อพลาง ให้เป็นหน่วยขึ้นตรงวิทยาลัยป้องกันราชอาณาจักร จนกระทั่งปีพุทธศักราช ๒๕๓๒ สถาบันวิจัยทางยุทธศาสตร์ จึงได้รับอนุมัติอัตราแยกออกจากวิทยาลัยป้องกันราชอาณาจักร

ต่อมาในปีพุทธศักราช ๒๕๓๓ กองบัญชาการทหารสูงสุด ได้ปรับปรุงโครงสร้างการจัด โดยจัดตั้งสถาบันวิชาการป้องกันประเทศ เป็นหน่วยขึ้นตรงกองบัญชาการทหารสูงสุด และกำหนดให้สถาบัน   วิจัยทางยุทธศาสตร์ เป็นหน่วยขึ้นตรงสถาบันวิชาการป้องกันประเทศ ตั้งแต่วันที่ ๒๕ มีนาคม ๒๕๓๔ ต่อมาในปีพุทธศักราช ๒๕๕๑ กระทรวงกลาโหม ได้ดำเนินการปรับปรุงโครงสร้างกองทัพ โดยจัดตั้งกองบัญชาการกองทัพไทยขึ้น และให้สถาบันวิจัยทางยุทธศาสตร์ แปรสภาพเป็น ศูนย์ศึกษายุทธศาสตร์ สถาบันวิชาการป้องกันประเทศ มาจนปัจจุบัน 

ศูนย์ศึกษายุทธศาสตร์ สถาบันวิชาการป้องกันประเทศ มีภารกิจในการวางแผน ดำเนินการ เพื่อการศึกษาวิจัย และประเมินสภาวะแวดล้อมทางยุทธศาสตร์ที่มีผลกระทบต่อความมั่นคงของชาติทุกด้าน ตลอดจนการให้ข้อคิดเห็นและข้อเสนอแนะด้านยุทธศาสตร์แก่ผู้บังคับบัญชา รวมทั้งดำเนินการ เกี่ยวกับการฝึกอบรมทางด้านยุทธศาสตร์ให้กับกำลังพลของกองทัพ     

การจัดหน่วยศูนย์ศึกษายุทธศาสตร์  แบ่งส่วนราชการออกเป็น ๔ กอง ประกอบด้วย 

๑. กองสนับสนุน (กสน.ศศย.สปท.) มีหน้าที่วางแผน อำนวยการ ประสานงาน ดำเนินการและกำกับดูแลงานด้านสารบรรณ การธุรการ การกำลังพล การงบประมาณ การเงิน การบัญชี การพิธีและการรับรองการส่งกำลังบำรุง การสื่อสาร การพลาธิการ การประชาสัมพันธ์ การสาธารณูปโภค และการสุขาภิบาล การออกสิ่งพิมพ์ การผลิตและการแจกจ่ายเอกสารทางวิชาการ การจัดสำนักงาน และการรักษาความปลอดภัย ตลอดจนงานด้านเทคโนโลยีสารสนเทศทั้งปวง
๒. กองแผนและโครงการ (กผค.ศศย.สปท.) มีหน้าที่วางแผน อำนวยการ ประสานงาน ดำเนินการและกำกับดูแลงานด้านนโยบาย แผนงานและโครงการ การพัฒนาระบบราชการ การตรวจสอบ และประเมินผลตลอดจนดำเนินการด้านการศึกษาอบรมทางยุทธศาสตร์แก่บุคลากรของกองทัพ          
๓. กองศึกษาวิจัยทางยุทธศาสตร์และความมั่นคง (กศย.ศศย.สปท.) มีหน้าที่วางแผนอำนวยการ ประสานงาน ดำเนินการและกำกับดูแลงานด้านการศึกษาวิจัยเกี่ยวกับสภาวะแวดล้อมทางยุทธศาสตร์ ยุทธศาสตร์ชาติและยุทธศาสตร์การป้องกันประเทศ สถานการณ์ความมั่งคงทางการเมือง เศรษฐกิจ สังคมจิตวิทยา การทหาร วิทยาศาสตร์ เทคโนโลยีพลังงานและสิ่งแวดล้อมภายในประเทศและต่างประเทศ ทั้งในระดับภูมิภาคและระดับโลก รวมทั้งการจัดประชุม การรวบรวมข้อมูล และการจัดทำเอกสารทางวิชาการที่เกี่ยวข้องในรูปแบบต่างๆ ให้กับผู้บังคับบัญชาหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง และสาธารณชนได้รับทราบตลอดถึงการผลิตบุคลากรด้านความมั่นคงและยุทธศาสตร์การศึกษาระดับบัณฑิตศึกษาที่เกี่ยวข้องกับความมั่นคงทั้งปวงให้กับข้าราชการในกระทรวงกลาโหมและพลเรือน
๔. กองภูมิภาคศึกษา  (กภศ.ศศย.สปท.) มีหน้าที่วางแผน อำนวยการ ประสานงาน ดำเนินการและกำกับดูแลงานด้านการศึกษา วิจัย เกี่ยวกับอาเซียนศึกษา ติดตามสถานการณ์ความมั่งคงด้านต่างๆ ทั้งในระดับภูมิภาคและระดับโลกรวมทั้งการวบรวมข้อมูล และจัดทำเอกสารทางวิชาการที่เกี่ยวข้องในรูปแบบต่างๆ ให้กับผู้บังคับบัญชา หน่วยงานที่เกี่ยวข้องและสาธารณชนได้รับทราบ
 

การดำเนินงาน

การดำเนินงาน ของศูนย์ศึกษายุทธศาสตร์ ได้รับอนุมัติให้ดำเนินงานตามแนวทางการพัฒนาศูนย์ศึกษายุทธศาสตร์ พ.ศ.๒๕๕๑-๒๕๕๖ ซึ่งถือเป็นกรอบสำหรับการพัฒนาหน่วยไปสู่จุดมุ่งหมายในการเป็นคลังสมองและการเป็นสถาบันชั้นนำทางด้านยุทธศาสตร์และความมั่นคง  ซึ่งการพัฒนาไปสู่จุดมุ่งหมายนั้น ประกอบด้วยการดำเนินงานที่สำคัญ ๖ ประการได้แก่ 
๑. การศึกษาวิจัยทางยุทธศาสตร์และความมั่นคง  : มีการดำเนินงานทั้งในลักษณะของการวิจัยโดยกำลังพลของหน่วย และร่วมวิจัยกับหน่วยงานอื่นๆ โดยหัวข้อการวิจัยจะมุ่งเน้นในเรื่องเกี่ยวข้องกับความมั่นคงของชาติ
๒. การจัดการประชุมและสัมมนา  : เป็นเครื่องมือที่สำคัญในการรวบรวมความรู้ตลอดจนข้อคิดเห็นและข้อเสนอแนะจากผู้เชี่ยวชาญในด้านต่างๆ โดยศูนย์ศึกษายุทธศาสตร์มีการจัดการประชุม/สัมมนาทั้งในระดับประเทศและระดับนานาชาติ
๓. การให้ข้อเสนอแนะทางยุทธศาสตร์ : เป็นการดำเนินการด้วยการศึกษาวิเคราะห์ข้อมูลอย่างเป็นระบบและจัดทำเป็นเอกสารในรูปแบบต่างๆ  อาทิ เอกสารวิเคราะห์เชิงนโยบายและยุทธศาสตร์  เอกสารศึกษาเฉพาะกรณี  บทความแสดงข้อคิดเห็น  เอกสารการป้องกันประเทศ  เอกสารประเมินยุทธศาสตร์ เป็นต้น
๔. การสร้างเครือข่ายความร่วมมือ : โดยการประสานความร่วมมือทางวิชาการกับหน่วยงานด้านยุทธศาสตร์และความมั่นคงทั้งภายในประเทศและต่างประเทศเพื่อแลกเปลี่ยนความรู้ทางวิชาการ และแลกเปลี่ยนบุคลากรในการปฏิบัติงาน หรือร่วมกันจัดการประชุมสัมมนาด้านความมั่นคง
๕. การบริการทางวิชาการ : โดยจัดให้มีการเผยแพร่ความรู้ด้านยุทธศาสตร์และความมั่นคงไปสู่สาธารณะ อาทิ  การจัดหลักสูตรการอบรม  การจัดข้าราชการเป็นผู้บรรยาย ตลอดจนการเผยแพร่ความรู้ผ่านทางสิ่งพิมพ์หรือทางเว็ปไซต์ Web Site WWW.SSCTHAILAND.ORG
๖. การบริหารจัดการ : นอกจากการดำเนินงานภายใต้การเป็นหน่วยขึ้นตรงของสถาบันวิชาการป้องกันประเทศแล้ว ศูนย์ศึกษายุทธศาสตร์ยังมี คณะกรรมการบริหารศูนย์ศึกษายุทธศาสตร์และคณะกรรมการที่ปรึกษา ที่ช่วยวิเคราะห์ด้านนโยบาย และนำมากำหนดแผนการบริหารจัดการในทุกๆ ด้าน โดยให้ความสำคัญกับการพัฒนาองค์กรและการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ที่เป็นหัวใจสำคัญในการนำพาศูนย์ศึกษายุทธศาสตร์ไปสู่ความสำเร็จตามเป้าหมาย

• เมื่อ ปี พ.ศ. ๒๕๒๐ พล.อ.เกรียงศักดิ์  ชมะนันทน์  (ผบ.ทหารสูงสุด ในขณะนั้น)  ได้มีนโยบายที่จะจัดตั้ง สวศ. เพื่อให้ทำหน้าที่เสนอแนะยุทธศาสตร์ในด้านการเมือง  การเศรษฐกิจ  การสังคมจิตวิทยา  และการทหาร สำหรับผู้บังคับบัญชาระดับสูง
  
• ต่อมาจนถึง ๙ เม.ย.๒๒  จึงได้จัดตั้ง สวศ. ตามคำสั่ง บก.ทหารสูงสุด (เฉพาะ) ที่ ๔๘๖/๒๒  
  ลง ๑๔ พ.ค.๒๒ ให้เป็นหน่วยขึ้นตรง วปอ. มี รอง ผอ.วปอ.ฝ่ายวิชาการ เป็น ผอ.สวศ.  และ ผอ.กองวิชาการต่าง ๆ ของ วปอ. ทำหน้าที่เป็นหัวหน้าฝ่ายต่าง ๆ ของ สวศ.  ทั้งนี้การจัดตั้ง สวศ. เป็นการจัดตั้งโดยใช้อัตราเพื่อพลาง จนถึงปี พ.ศ.๒๕๓๒  จึงได้เปิดอัตรา สวศ. ขึ้นเป็นอัตราแยกต่างหาก 
   
• ในปี ๒๕๓๓ ได้มีการปรับปรุงโครงสร้าง บก.ทหารสูงสุด  (ตามราชกิจจานุเบกษาฉบับพิเศษ เล่มที่ ๑๐๗  ตอนที่ ๑๖๕ ลง ๕ ก.ย.๓๓)  ซึ่งได้มีการจัดตั้ง สปท. ขึ้น ตามคำสั่ง กห. (เฉพาะ) ที่ ๕๕/๓๔ ลง  ๒๖ มี.ค.๓๔  จึงทำให้  สวศ. มีฐานะเป็นหน่วยขึ้นตรง สปท. ตั้งแต่ ๒๕ มี.ค.๓๔  ต่อมา สวศ.สปท.  ได้รับอนุมัติให้ใช้อัตราเฉพาะกิจ (อฉก.) ๔๑๖๐ ใหม่ (ตามคำสั่ง บก.ทหารสูงสุด ลับมาก ที่  กห ๙๖๑/๔๔  ลง ๙ พ.ย.๔๔  เรื่องแก้ไขอัตรา บก.ทหารสูงสุด)  ตั้งแต่ ๒๕ ก.ย.๔๔  เป็นต้นมา
  
• ต่อมาได้มีการให้ใช้อัตราของส่วนราชการกองบัญชาการกองทัพไทย ตามคำสั่งกองทัพไทย (เฉพาะ) ลับ ที่ ๒๒๗/๕๒ เรื่อง อัตรากองบัญชาการกองทัพไทย กองทัพไทย ลง ๒ เม.ย.๕๒ เพื่อปฏิบัติตามพระราชกฤษฏีกาแบ่งส่วนราชการและกำหนดหน้าที่ของส่วนราชการ กองบัญชาการกองทัพไทย กองทัพไทย กระทรวงกลาโหม พ.ศ.๒๕๕๒ จึงทำให้ สวศ.สปท. ปรับเปลี่ยนเป็น ศศย.สปท. ตามอัตราหมายเลข ๔๑๕๐

โครงการศูนย์ศึกษายุทธศาสตร์เฉลิมพระเกียรติ ๘๐ พรรษา (แหลมแท่น เขาสามมุก จ.ชลบุรี)

พลเอก บุญสร้าง เนียมประดิษฐ์  อดีต ผบ.ทหารสูงสุด มีเจตนารมณ์ในการพัฒนา งานด้านยุทธศาสตร์ของกองทัพให้มีประสิทธิภาพ ได้อนุมัติให้จัดตั้ง ศูนย์ศึกษายุทธศาสตร์ สถาบันวิชาการป้องกันประเทศ (ศศย.สปท.) เพื่อเป็นหน่วยงานด้านยุทธศาสตร์และความมั่นคงในระดับชาติที่มีขีดความ สามารถ ในการให้ข้อคิดเห็นและข้อเสนอแนะทางยุทธศาสตร์และ ความมั่นคงต่อกองทัพและประเทศชาติ อันนำไปสู่การพิทักษ์รักษาเอกราช อธิปไตย ความมั่นคงของชาติ ศาสนา สถาบันพระมหากษัตริย์ ตลอดจนผลประโยชน์ของชาติ  นอกจากนี้ ศูนย์ศึกษายุทธศาสตร์ฯ ยังจะมุ่งสู่การเป็นหน่วยงานที่มีบทบาทในการเสริมสร้างความร่วมมือทาง วิชาการกับประเทศเพื่อนบ้านและมิตรประเทศ เพื่อร่วมสร้างสันติภาพในระดับภูมิภาคหรือระดับนานาชาติต่อไป

ศูนย์ศึกษายุทธศาสตร์ฯ จัดตั้งขึ้นโดยมีวัตถุประสงค์ที่สำคัญ เพื่อใช้เป็นสถานที่สำหรับจัดการประชุม/สัมมนา และฝึกอบรม ตลอดจนเป็นสถานที่  สำหรับการแลกเปลี่ยนข้อคิดเห็นและ ประสบการณ์ของอดีตผู้บังคับบัญชาชั้นสูง ผู้บังคับบัญชา นักวิชาการและ ผู้เชี่ยวชาญด้านต่างๆ ทั้งชาวไทยและชาวต่างประเทศ นอกจากนี้ยังใช้เป็นสถานที่สำหรับผู้ทรงคุณวุฒิ/ผู้เชี่ยวชาญ ได้ร่วมระดมพลังสมองและแนวความคิดในการกำหนดยุทธศาสตร์ด้านต่างๆ เพื่อตอบสนองภารกิจของกองทัพ ตลอดจนวัตถุประสงค์ของชาติและผลประโยชน์ของชาติ